Halip/Kalyb (genellikle "Kalyb" veya "Khalyb" olarak anılır) halkı, Antik Çağ'da, özellikle Demir Çağı'nda, günümüz Türkiye'sinin Doğu Karadeniz bölgesinde (ağırlıklı olarak Ordu, Giresun, Gümüşhane ve Trabzon'un iç kesimlerinde) yaşamış gizemli ve ilginç bir halktır.
İşte Halip/Kalyb halkı hakkında bilinenler ve tarihteki önemleri:
İşte Halip/Kalyb halkı hakkında bilinenler ve tarihteki önemleri:
1.
- Bölge, Khalybia veya Halibya olarak adlandırılırdı.
- Doğuda Kolkhis (Gürcü mitolojisindeki Altın Post ülkesi), batıda Paphlagonia ve güneyde Ermenistan Krallığı ile çevriliydi.
- Dağlık ve sarp bir coğrafyada yaşamaları, onları dış dünyaya karşı görece izole hale getirmişti.
2.
Kalybler tarihe, "demirin mucidi" veya "ilk demirciler" olarak geçmiştir. Bu unvan, Yunan ve Roma kaynaklarında sıkça vurgulanır.- Efsanevi Bağlantı: Yunan mitolojisinde, tanrıların demircisi Hephaistos'un (Roma'daki Vulcan) bu bölgede doğduğu veya burada demir dövdüğü söylenir. Ayrıca, Argonotlar efsanesinde, Kral Aietes'in (Medea'nın babası) ünlü "uçan" demir öküzlerini Kalyblerin yaptığından bahsedilir.
- Teknolojik Üstünlük: Kalybler, demiri işlemede çağdaşlarına göre çok ileri bir seviyedeydi. Özellikle "Chalybian çeliği" veya "Khalybian demiri", antik dünyada bir marka haline gelmiş, çok sert ve kaliteli olduğu için kılıç, bıçak, zırh yapımında aranılan bir malzemeydi.
- Gizemli Yöntemler: Demir cevherini işleme ve çelik üretme yöntemlerini bir sır olarak sakladıkları düşünülüyor. Bu sır, dövme tekniklerinden, belirli kömür türleriyle yapılan ısıl işlemlerden kaynaklanıyor olabilir.
3.
- Homeros: İlyada'da, Troyalıların müttefiki olarak "Alizonlar"dan bahseder ki, birçok tarihçi bunun Kalyblerle bağlantılı bir kabile olduğunu düşünür.
- Herodot: Tarih eserinde, Kalyblerden "demir madeni çıkaran bir halk" olarak bahseder ve onları Pers İmparatorluğu'nun 19. vilayetindeki halklar arasında sayar.
- Ksenophon (Xenophon): Ünlü eseri "Anabasis (Onbinlerin Dönüşü)" Kalybler hakkında en değerli birinci elden kaynaktır. MÖ 401-399'da Pers topraklarından geçen Yunan paralı askerleri, Kalyb topraklarından geçerken aşırı zorlu koşullarla karşılaştıklarını anlatır. Ksenophon, onları savaşçı, gözüpek ve yaşadıkları dağlık araziyi çok iyi kullanan bir halk olarak tasvir eder. Evlerinin yeraltında olduğunu, savaşçılarının ağır zırhlar giydiğini ve demir silahlar kullandığını yazar.
- Strabon, Aiskhylos, Apollonius gibi diğer antik yazarlar da onlardan demirciler olarak bahseder.
4.
- Kökenleri tam olarak aydınlatılamamıştır. En güçlü ihtimal, Hurri-Urartu kültür çevresine ait oldukları ve Kafkas dillerinden birini konuşmuş olabilecekleridir.
- Bazı teoriler, isim benzerliğinden dolayı Halitu/Chald kabileleriyle veya daha sonra bölgede ortaya çıkan Çan (San/Tzan) halkıyla akraba olabileceklerini öne sürer.
- Zamanla bölgedeki diğer güçlü kültürler (Helenistik, Ermeni, Roma) tarafından asimile olmuş ve tarih sahnesinden silinmişlerdir.
5.
- Demircilik Geleneği: Bölgede demir işçiliği geleneği çok güçlüdür. Özellikle Ordu ve Giresun'un iç kesimlerindeki demirci atölyeleri ve bıçakçılık, bu kadim geleneğin bir devamı olarak görülebilir.
- Yer Adları: Bölgede "Demirci," "Demirözü" gibi yer isimleri bu mirası yansıtır.
- Kültürel Hafıza: Yöre halkı arasında ve Türkiye'deki popüler tarih anlatılarında, "Anadolu'nun ilk demircileri" olarak hatırlanırlar. Karadeniz'in kültürel kimliğinin önemli bir parçasıdırlar.
- Arkeolojik Çalışmalar: Bölgede yapılan arkeolojik kazılar (örneğin, Ordu Kurul Kalesi kazılarında bulunan demir külçeler ve atölye kalıntıları) Kalyblerin izlerini aramaktadır, ancak onlara ait olduğu kesin olarak tespit edilmiş büyük bir yerleşim henüz bulunmamıştır. Bu, onları halen "arkeolojik olarak gizemli" kılar.